Уг зохицуулалтыг Монгол Улсын Их Хурал 2023 оны долдугаар сарын 7-нд баталсан Нийгмийн даатгалын ерөнхий хуулийн шинэчилсэн найруулгад тусгасан.

МАЛЧИН САРД ХЭДЭН ТӨГРӨГИЙН НДШ ТӨЛӨХ ВЭ?

Нийгмийн даатгалын ерөнхий газрын одоогийн тооцоогоор хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ болох 792,000 төгрөгөөр тооцоход малчин, туслах малчны сарын нийт сайн дурын даатгалын шимтгэл 106,920 төгрөг байна.

Үүнээс:

* Тэтгэврийн даатгалын шимтгэл – 91,080 төгрөг

* Тэтгэврийн даатгалын 50 хувь буюу 45,540 төгрөгийг улсын төсөв хариуцна

* Үлдсэн 45,540 төгрөгийг малчин өөрөө төлнө

* Тэтгэмж болон үйлдвэрлэлийн осол, мэргэжлээс шалтгаалах өвчний даатгалын шимтгэлд 15,840 төгрөг төлнө. Ингэснээр малчин өөрөөсөө нийт 61,380 төгрөг төлөх бол улсын төсвөөс 45,540 төгрөг төлөгдөж, сарын нийт шимтгэл 106,920 төгрөг болж байна.

2027 ОНЫ ТӨСӨВТ ХЭДЭН ТӨГРӨГ ТУСГАСАН БЭ

2027 оны төсвийн тухай хуулийн төсөл 2026 оны наймдугаар сарын 31-нд Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлсэн. Өмнөх төсвийн төлөвлөлтөөр малчин, туслах малчны тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн төрөөс хариуцах хэсгийг 2027 онд 34.8687 тэрбум төгрөг байхаар төсөөлж байсан. Гэхдээ энэ нь өмнөх төсөөллийн дүн болохоос 2027 оны төсөвт эцэслэн батлагдсан дүн гэж ойлгож болохгүй. 2027 оны төсвийн хэлэлцүүлгийн явцад уг дүн өөрчлөгдөхийг үгүйсгэхгүй.

Харин өмнөх төлөвлөлтөөр:

* 2024 он – 24.4265 тэрбум төгрөг

* 2025 он – 26.3558 тэрбум төгрөг

* 2026 он – 33.2085 тэрбум төгрөг

* 2027 он – 34.8687 тэрбум төгрөгийн төсөөлөл

* 2028 он – 36.6120 тэрбум төгрөгийн төсөөлөл байхаар тооцож байжээ.

МАЛЧИД ХЭРХЭН ХАМРАГДАХ ВЭ?

Малчин, туслах малчин уг дэмжлэгт хамрагдахын тулд сайн дурын даатгалд хамрагдах шаардлагатай. Малчин өөрийн харьяалах сум, дүүргийн Нийгмийн даатгалын байгууллагад хандаж сайн дурын даатгалын гэрээ байгуулна. Мөн Нийгмийн даатгалын цахим үйлчилгээгээр гэрээ байгуулах, шимтгэл төлөх боломжтой. Малчин гэдгээ нотлохдоо тухайн жилийн мал тооллогын мэдээлэлд малчин өрхөөр бүртгэгдсэн байх зэрэг шаардлагыг хангана. Харин туслах малчин бол малчинтай байгуулсан хөдөлмөрийн гэрээ болон холбогдох бүртгэл, мэдээллээрээ статусаа нотолно. Гэрээ байгуулсны дараа малчин өөрт ногдох шимтгэлээ төлснөөр тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн 50 хувийг улсын төсвөөс хариуцуулах нөхцөл бүрдэнэ. Өөрөөр хэлбэл, төрөөс бүх малчны НДШ-ийг автоматаар бүрэн төлөхгүй. Малчин эхлээд сайн дурын даатгалд хамрагдаж, өөрийн төлөх хэсгийн шимтгэлээ төлөх шаардлагатай.

ӨМНӨХ НДШ-ИЙГ НӨХӨН ТӨЛӨХ ЗОХИЦУУЛАЛТ

Мөн “Малчны тухай” хуульд өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгоогүй малчны тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг нэг удаа нөхөн төлүүлэх эрх зүйн зохицуулалт бий. Үүний дагуу Засгийн газрын журмаар 1995-2025 онд малчнаар ажиллаж байсан, өндөр насны тэтгэвэр тогтоолгоогүй 50 насанд хүрсэн эмэгтэй, 55 насанд хүрсэн эрэгтэй малчин өмнөх төлөөгүй тэтгэврийн даатгалын шимтгэлээ нэг удаа нөхөн төлөхөөр зохицуулсан. Нөхөн төлөх сарын шимтгэлийг 2025 онд мөрдөж байсан хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээнд ногдох тухайн үеийн тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн хувиар тооцно. Нөхөн төлөх нийт дүнг сонгосон сарын тоогоор үржүүлж гаргаад нэг удаа бүрэн төлөхөөр журамд заасан. Малчин нөхөн төлөх хугацаагаа санхүүгийн боломждоо нийцүүлэн сонгох боломжтой байсан бөгөөд мал тооллогын “А” данс, иргэний үнэмлэх зэрэг баримтаар малчнаар ажилласан хугацааг нотолно.

Энэхүү зохицуулалтын зорилго нь малчин, туслах малчныг нийгмийн даатгалд хамруулах, тэтгэврийн даатгалын шимтгэл төлсөн хугацааг нь бүрдүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэхэд оршиж байна. Төрөөс хариуцах хэсэг нь малчны нийт НДШ-ийн 50 хувь гэсэн үг биш. Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээнд ногдох тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийн 50 хувийг л улсын төсвөөс хариуцан төлж байгаа юм. Ингэснээр малчин, туслах малчин сайн дурын даатгалд хамрагдаж, өөрт ногдох шимтгэлээ төлснөөр тэтгэврийн даатгалын хугацаагаа тасралтгүй бүрдүүлэх боломжтой.