Төрийн дуулал эгшиглэхэд хүмүүс босож, хамтдаа дуулдаг. Гэхдээ энэ мөчид бид зөвхөн үгийг нь дагаж дуулах бус, түүний цаана буй түүх, утга учрыг ойлгож байгаа эсэхээ бодох хэрэгтэй. Учир нь Төрийн дуулал бол аялгуу, шүлгийн нийлбэр төдий бус, Монгол Улс тусгаар тогтносон бүрэн эрхт улс гэдгийг илэрхийлэх төрийн бэлгэдлийн нэг юм.

Арга хэмжээний үеэр санаачлагч А.Гансүх 1945 оны Чөлөөлөх дайны түүхийг хөндөн ярьсан нь тусгаар тогтнолын үнэ цэнийг өнгөрсөн түүхтэй холбон ойлгохын чухлыг санууллаа. Монгол Улсын өнөөгийн тусгаар тогтнол, үндэсний эрх чөлөө нь өмнөх үеийнхний туулсан түүхэн замнал, тэмцэлтэй салшгүй холбоотой. Тиймээс түүхээ мэдэх нь зөвхөн өнгөрсөн үеийг судлах асуудал биш, өнөөдөр бидэнд байгаа эрх чөлөө, тусгаар тогтнолын үнэ цэнийг ойлгох үндэс юм.

Жүжигчин М.Баярбат ч энэ талаар өөрийн байр суурийг илэрхийлсэн юм. Тэрбээр залуу үеийнхэн түүхээ судалж, эх орныхоо түүхийг мэддэг байх хэрэгтэйг онцлоод, Монгол Улс тусгаар, бие даасан үндэстэн гэдгийг бататган илэрхийлэх зүйлсийн нэг нь Төрийн дуулал гэж боддогоо хэлэв. Мөн монголчуудын бахархах зүйл олон байдгийг дурдсан юм.

Үнэхээр бид эх орноороо бахархахдаа зөвхөн байгалийн үзэсгэлэн, өв соёл, амжилт бүтээлээ нэрлэхээс гадна тэдгээрийн цаана орших түүхэн үнэ цэнийг ойлгох учиртай. Тусгаар тогтнол бол өөрөө бий болчихдог зүйл биш. Харин үе үеийнхний хичээл зүтгэл, түүхэн сонголт, үндэсний ухамсраар хамгаалагдаж ирсэн үнэт зүйл юм.

Түүхээс уламжилсан төрийн бэлгэдэл

Монгол Улсын Төрийн дууллын үгийг Цэндийн Дамдинсүрэн зохиож, аяыг Билэгийн Дамдинсүрэн, Лувсанжамбын Мөрдорж нар бүтээжээ. Төрийн дууллыг 1950 онд баталсан бөгөөд түүнээс хойш нийгмийн өөрчлөлт, түүхэн нөхцөлтэй холбоотойгоор үгэнд нь хэд хэдэн удаа өөрчлөлт оруулсан байна. 1990 оны ардчилсан өөрчлөлтийн үеэр анхны үгийн зарим хэсгийг сэргээж, 2006 оны Долоодугаар сарын 6-нд одоогийн хувилбарыг баталжээ.

Төрийн дууллын үгэнд эх орон, тусгаар тогтнол, ард түмний эв нэгдэл, хөгжил дэвшлийн тухай санаа туссан байдаг. Эдгээр нь нэгэн үеийн уриа төдий бус, Монгол Улсын оршин тогтнох үндэс болсон үнэт зүйлс юм. Төрийн дуулал нь Монгол Улсын тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдлыг илэрхийлдэг төрийн бэлгэдэл учраас түүнийг хүндэтгэх нь ёслолын шаардлага биелүүлэхээс илүү утгатай. Харин бэлгэдлийнхээ агуулгыг ойлгож, түүхээ мэдэж, эх орныхоо өмнө хүлээх үүрэг хариуцлагаа ухамсарлах нь жинхэнэ хүндэтгэл юм.

Бахархал мэдлэгээс эхэлнэ

Төрийн дууллын өдөрт хүүхэд, залуусыг оролцуулах нь үндэсний ухамсрыг багаас нь төлөвшүүлэх нэг арга юм. Энэ удаагийн арга хэмжээнд улсын хэмжээнд 910 сургуулийн 557,225 сурагч оролцсон бөгөөд гадаадад монгол хэлээр хичээллэдэг сургуулийн 300 гаруй хүүхэд Төрийн дууллаа хамтдаа дуулсан бичлэгээ илгээсэн тухай мэдээлжээ.

Энэ нь Монголын төрийн бэлгэдэл, эх орноо гэсэн сэтгэл зөвхөн газар нутгийн хилээр хязгаарлагдахгүйг харуулж байна. Хаана амьдарч байгаагаас үл хамааран хэл, соёл, түүхээ мэдэж, үндэсний үнэт зүйлээ хадгалах нь монгол хүн бүрийн оролцоотой үйл хэрэг юм. Гэхдээ нэг өдөр Төрийн дууллаа хамтдаа дуулснаар үндэсний бахархал бүрэн төлөвшихгүй. Үүний цаана хүүхэд, залууст түүхээ ойлгомжтой тайлбарлах, төрийн бэлгэдлийн утгыг таниулах, эх орноо хайрлах сэтгэлийг бодит мэдлэг, хариуцлагатай холбох ажил үргэлжлэх ёстой.

Төрийн дуулал эгшиглэхэд бид нэгэн дууг хамтдаа дуулдаг. Харин тэр дууны утгыг ойлгох үед л биднийг нэгтгэдэг түүх, тусгаар тогтнол, үндэсний үнэт зүйлсийн талаар илүү гүн бодож эхэлнэ. Өнөөдрийн арга хэмжээний үнэ цэн ч үүнд оршино. Эх орноороо бахархахын тулд түүхээ мэдэж, түүхээ мэдэхийн тулд асууж, судалж, хойч үедээ өвлүүлэх хэрэгтэй. Төрийн дуулал бол өнгөрсөн үеийн дурсамж төдий биш, хамгийн үнэ цэнтэй санаа нь өнгөрсөн, одоо, ирээдүй гэсэн гурван үеийг нэгтгэж байгаад оршдог. Энэ бол өнөөдөр бид хэн бэ гэдгийг сануулж, маргааш ямар улс, ямар үндэстэн хэвээр үлдэхээ бодоход хүргэдэг бэлгэдэл юм.